الگوی سیاستهای انبساطی و انقباضی بانک مرکزی با هدف متعادلسازی اقتصاد است: در سیاست انبساطی، بانک مرکزی با کاهش نرخ بهره، خرید اوراق و تزریق نقدینگی، رشد اقتصادی را تحریک میکند؛ اما این رویکرد ممکن است تورمزا باشد. در مقابل، سیاست انقباضی شامل افزایش نرخ بهره و کاهش نقدینگی از طریق فروش اوراق است تا تورم مهار شود، هرچند میتواند رشد را کند کند. در این مقاله از مجله اپوفایننس بهترین بروکر فارکس به معرفی سیاست های انقباضی و انبساطی بانک مرکزی و روش اجرای آنها میپردازیم، پس با ما همراه باشید.
سیاست پولی چیست؟
سیاستهای پولی بانک مرکزی شامل دو رویکرد اصلی انبساطی و انقباضی هستند که با هدف کنترل تورم، حفظ ارزش پول و حمایت از رشد اقتصادی اجرا میشوند. در سیاست انبساطی نقدینگی افزایش مییابد تا تولید و اشتغال رشد کند، در حالی که سیاست انقباضی با کاهش حجم پول، تورم را مهار میکند. برای آشنایی با نحوه عملکرد این سیاستها و تأثیر آنها بر اقتصاد کشور، ادامه مطلب را از دست ندهید.
انواع سیاست های انقباضی و انبساطی بانک مرکزی
سیاستهای انبساطی و انقباضی بانک مرکزی ابزارهای کلیدی برای تنظیم رشد اقتصادی و کنترل تورم هستند. سیاست انبساطی با افزایش نقدینگی، رشد را تحریک میکند و سیاست انقباضی با کاهش حجم پول، تورم را مهار میسازد. برای شناخت دقیق نحوه عملکرد، زمان اجرای مناسب و تأثیرات هر سیاست بر اقتصاد، ادامه مطلب را بخوانید.
بیشتر بخوانید: تاثیر شاخص های اقتصادی بر فارکس
سیاست پولی انبساطی
از میان سیاست های انقباضی و انبساطی بانک مرکزی، منظور از سیاست پولی انبساطی، رویکردی است که در آن، بانک مرکزی با هدف توسعه و رشد اقتصادی کشور، اقدام به چاپ پول و کاهش نرخ بهره میکند. چنین اقدامی باعث افزایش پول در گردش میشود که رشد کسبوکارها را در پی دارد. رشد کسبوکارها در یک کشور، نشانه رشد اقتصاد و قدرتمندشدن صنعت و تولیدات است. گسترش فعالیتهای اقتصادی در کشور، برخی اهداف از جمله کاهش نرخ بیکاری را دنبال میکنند.
- مثالی از سیاست پولی انبساطی: کاهش نرخ بیکاری، یکی از اهداف مهم بانک مرکزی در رویکرد انبساطی است. بانک مرکزی برای رشد اقتصادی کشور، اقدام به کاهش نرخ بهره میکند و همین امر باعث میشود تا سرمایهداران بهجای قراردادن پول در حساب بانکی، به سراغ سرمایهگذاری تولیدی و صنعتی بروند. با گردش پول در جامعه، چرخ تولید به حرکت درمیآید و باعث میشود تا نیاز به نیروی کار افزایش پیدا کند. با افزایش جذب نیرو برای کار، بیکاری کاهش پیدا میکند و صنایع شکوفا میشوند.
سیاست پولی انقباضی
از میان سیاست های انقباضی و انبساطی بانک مرکزی، سیاست انقباضی در نقطه مقابل سیاست پولی انبساطی قرار دارد و به رویکردی گفته میشود که در آن، بانک مرکزی سعی میکند نرخ تورم را کنترل کند. تورم باعث افزایش قیمتها میشود و ارزش پول ملی را کاهش میدهد. در چنین وضعیتی بانک مرکزی باید بتواند ارزش پول ملی را حفظ کند و برای همین به سراغ سیاستهای مالی انقباضی میرود. در این سیاست، افزایش نرخ بهره کارساز است و کمک میکند تا با کنترل حجم پول در گردش، تورم را کاهش دهد.
- مثالی از سیاست پولی انقباضی: کنترل نرخ تورم، یک هدف مهم برای بانک مرکزی محسوب میشود. در واقع بانک مرکزی برای آنکه بتواند اقتصاد را به حالت متعادل بازگرداند، اقدام به افزایش نرخ بهره و در نتیجه کاهش سرمایهگذاری میکند. با کاهش سرمایهگذاری، تقاضا کم میشود و سرمایهگذاران اقدام به پسانداز پول در بانکها میکنند. سیاست انقباضی باعث جمعشدن مقدار مشخص پول در گردش از جامعه میشود تا به کاهش تورم کمک کند.
بیشتر بخوانید: سیاست مالی خنثی چیست؟
ابزارهای سیاست های انقباضی و انبساطی بانک مرکزی
سیاست های انقباضی و انبساطی بانک مرکزی توسط ابزارهای متنوعی اجرا میشود. این ابزارها، تکنیکها و دستورالعملهایی برای اجرای سیاستهای پولی محسوب میشوند که بر اقتصاد و پول تاثیر میگذارند. این ابزارها شامل کنترل نرخ بهره بانکی، عملیات بازار باز و ذخیره قانونی است که در ادامه هر کدام را توضیح میدهیم.
بانک مرکزی برای حفظ ثبات اقتصادی و کنترل تورم یا رکود، از ابزارهای مختلفی استفاده میکند. در اینجا به دو مورد از مهمترین آنها میپردازیم:
۱. کنترل نرخ بهره
نرخ بهره، سودی است که بانکها به ازای سپردهگذاری مردم پرداخت میکنند و مستقیماً توسط بانک مرکزی تعیین میشود.
- در زمان تورم: بانک مرکزی با افزایش نرخ بهره، مردم را به سپردهگذاری بیشتر تشویق میکند. این کار پول را از گردش خارج کرده و به کنترل تورم کمک میکند.
- در زمان رکود: برای تحریک اقتصاد و کاهش بیکاری، بانک مرکزی نرخ بهره را کاهش میدهد. این اقدام باعث میشود سرمایه از بانکها به سمت تولید و صنعت سرازیر شود و به رشد اقتصادی کمک کند.
همچنین، تغییرات نرخ بهره بر ارزش ارز یک کشور در بازار فارکس تأثیر مستقیم دارد.
۲. عملیات بازار باز
عملیات بازار باز شامل خرید و فروش اوراق مشارکت توسط بانک مرکزی برای کنترل میزان پول در گردش است.
- در زمان تورم: بانک مرکزی با فروش اوراق مشارکت به مردم، پول را از جامعه جمعآوری کرده و به کاهش تورم کمک میکند.
- در زمان رکود: بانک مرکزی با خرید اوراق مشارکت، پول را به جامعه تزریق میکند. این کار باعث افزایش نقدینگی و تحریک کسبوکارها شده و به رشد اقتصادی منجر میشود.
این ابزار، مانند کنترل نرخ بهره، بهطور مستقیم بر اقتصاد تأثیر میگذارد و راهی برای اعمال نفوذ دولت در بازار است.
۳. میزان ذخیره قانونی (ذخیره الزامی)
ذخیره قانونی ابزاری غیرمستقیم است که بانک مرکزی از طریق آن بانکهای تجاری را ملزم میکند تا درصد معینی از سپردههای مردم را نزد بانک مرکزی نگهداری کنند. هدف اصلی این سیاست، حفظ امنیت دارایی سپردهگذاران است. در صورت ورشکستگی یک بانک، این ذخایر برای پرداخت مطالبات سپردهگذاران استفاده میشود.
بیشتر بخوانید: بدهی دولتی یا بدهی عمومی چیست؟
از ذخیره قانونی برای کاهش قدرت وامدهی بانکهای تجاری استفاده میشود. اگر نرخ ذخیره قانونی افزایش پیدا کند، به طبع آن بانکهای تجاری باید پول بیشتری در بانک مرکزی ذخیره کنند و همین امر باعث میشود تا صدور وام برای مردم سخت شود. اما با کاهش نرخ ذخیره قانونی، بانکها میتوانند تسهیلات و وامهای بهتری به مشتریان خود بدهند و چرخه تولید در صنایع رونق پیدا کند.
اهداف سیاستهای پولی و سیاست های انقباضی و انبساطی بانک مرکزی
نهاد اجرایی سیاستهای پولی، بانک مرکزی است. اهداف کلی بانک مرکزی از اجرای این سیاستها، در قدم اول حفظ ارزش پول ملی و سپس کمک به توسعه و رشد اقتصادی است. در واقع بانک مرکزی با پیگیری سیاستهای انقباضی و انبساطی، سعی در کاهش تورم و نرخ بیکاری دارد؛ اما هر دوی این اهداف در یک مسیر نیستند. برای همین ثبات در اقتصاد یک موضوع مهم است که میتواند از تورم جلوگیری کند و از طرفی بیکاری را نیز کاهش دهد. لازمه حفظ ثبات اقتصادی، اجرای سیاست های انقباضی و انبساطی بانک مرکزی است.
تفاوت سیاستهای پولی و مالی
دولتها از دو ابزار اصلی برای مدیریت اقتصاد و حفظ ارزش پول ملی استفاده میکنند: سیاست مالی و سیاست پولی.
سیاست مالی
سیاست مالی به نحوه خرج کردن و دریافت مالیات توسط دولت مربوط میشود.
- سیاست مالی انبساطی: وقتی دولت بیشتر از درآمد مالیاتی خود خرج میکند (مثلاً برای تحریک اقتصاد در دوران رکود).
- سیاست مالی انقباضی: وقتی دولت کمتر از درآمد مالیاتی خود خرج میکند (مثلاً برای کنترل تورم).
سیاست پولی
سیاست پولی توسط بانک مرکزی اجرا میشود و مستقیماً نرخ بهره را مدیریت میکند تا بر رشد اقتصادی تأثیر بگذارد.
سیاستهای انقباضی و انبساطی بانک مرکزی
این سیاستها، چه انقباضی و چه انبساطی، ابزارهایی هستند که دولتها برای کاهش تورم یا خروج از رکود به کار میگیرند. با این حال، استفاده از این سیاستها یک شمشیر دولبه است. استفاده نامتعادل از آنها میتواند به سیستم مالی و ارزش پول ملی آسیب برساند. برای کسب بهترین نتیجه، این سیاستها باید بهطور مداوم و بر اساس ارزیابیهای دورهای تنظیم شوند.
بیشتر بخوانید: دارایی های معاملاتی اپوفایننس
بروکر اپوفایننس در میان بروکرهای فارکس، اعتبار بسیار بالایی دارد. این اعتبار بهدلیل سابقه و خدماتی است که به مشتریان خود ارائه میدهد. در این کارگزاری میتوانید تمامی ابزارهای معاملاتی، از جمله کالاها، ارزهای دیجیتال، ارزهای فارکس و سهامهای بینالمللی را با کمترین کارمزد خریدوفروش کنید. خدمات سوشال ترید و کپی ترید، از دیگر امکاناتی است که این بروکر به کاربران ایرانی خود ارائه میدهد.
کاهش نرخ بهره چطور باعث رشد اقتصادی میشود؟
زمانی که نرخ بهره کاهش پیدا میکند، سود سرمایهگذار از سپرده بانکی کم میشود. برای همین سرمایهگذار اقدام به خارجکردن پول از بانک میکند تا بتواند در یک کسبوکار سودده سرمایهگذاری کند. همین اتفاق در سطح کلان کشور باعث سرمایهگذاریهای بزرگ در صنایع و کسبوکارها میشود که رشد اقتصادی را تضمین میکند.
چرا باید سیاست های انقباضی و انبساطی بانک مرکزی بهطور دائمی تغییر کند؟
برای حفظ تعادل و ثبات در اقتصاد، بانکهای مرکزی بهطور مداوم باید سیاستهای پولی خود را تغییر دهند. اگر اقتصاد دچار تورم شود، نیازمند سیاست پولی انقباضی هستیم تا پول در گردش را کاهش دهیم. همچنین اگر دچار رکود و افزایش نرخ بیکاری شویم، باید بهدنبال سیاستهای انبساطی باشیم تا با تزریق پول به اقتصاد، رشد کسب وکارها را تضمین کنیم. این تصمیمات بهطور مداوم روی زندگی و رفاه مردم تاثیرگذار است و نمیتوان برای مدت زیادی از یک نوع سیاست استفاده کرد.
تاثیر سیاست های انقباضی بانک مرکزی بر ارزش پول ملی چگونه است؟
سیاستهای انقباضی باعث افزایش ارزش پول ملی میشود و سیاستهای انبساطی ارزش آن را کم میکند. بانکهای مرکزی برای آنکه به توسعه و ثبات رشد اقتصادی کمک کنند، با اعمال این سیاستها گاهی ارزش پول ملی را کاهش میدهند و به کسبوکار کمک میکنند و گاهی نیز با افزایش نرخ بهره برای کنترل تورم ارزش پول ملی را بالا میبرند.
