در حالی که بازارهای مالی جهانی پس از آتشبس موقت میان ایران و اسرائیل اندک امیدی به بازگشت آرامش یافته بودند، فضای سیاسی ایالات متحده بار دیگر به عاملی نگرانکننده برای سرمایهگذاران بدل شد. این بار، دونالد ترامپ، رئیسجمهور سابق آمریکا و نامزد احتمالی انتخابات آینده، با انتقادات شدیداللحن خود علیه جروم پاول، رئیس فعلی فدرال رزرو، موجی جدید از نگرانیها درباره استقلال نهاد سیاستگذاری پولی آمریکا بهراه انداخت. اظهارات صریح ترامپ مبنی بر احتمال تغییر رئیس فدرال رزرو، آن هم پیش از پایان دوره قانونی پاول در سال ۲۰۲۶، موجب تشدید تلاطم در بازارهای ارزی و تضعیف بیشتر موقعیت دلار شد.
تضعیف دلار در پی تنشهای سیاسی: استقلال فدرال رزرو در معرض تهدید
ترامپ در سخنانی صریح، پاول را متهم کرد که با عدم کاهش سریع نرخ بهره، باعث کندی رشد اقتصادی شده و در راستای منافع کشور عمل نمیکند. او از احتمال معرفی فردی جایگزین تا پیش از پاییز امسال خبر داد و مدعی شد که چند گزینه مشخص برای این پست در ذهن دارد. این سخنان به سرعت در محافل مالی و اقتصادی جهان بازتاب یافت و سرمایهگذاران را نسبت به آینده سیاست پولی آمریکا نگران کرد.
بازار ارز تحت فشار: واکنش تند به تهدیدهای سیاسی
بازار ارز بهشدت به این تحولات واکنش نشان داد.
- نرخ یورو/دلار به ۱.۱۷۱۰ رسید که بالاترین میزان در چهار سال گذشته است.
- فرانک سوئیس نیز به قویترین سطح خود در یک دهه اخیر در برابر دلار صعود کرد.
- شاخص دلار آمریکا (DXY) به ۹۷.۲۶۵ سقوط کرد، که پایینترین سطح آن از اوایل سال ۲۰۲۲ است.
- نرخ دلار در برابر ین ژاپن نیز ۰.۴ درصد کاهش یافت و به ۱۴۴.۵۷ رسید.
سرمایهگذاران جهانی با نگرانی از تضعیف اعتبار سیاستگذاری پولی ایالات متحده، بهدنبال پناهگاههای ارزی جدید رفتهاند و از قرار دادن دلار در صدر داراییهای امن اجتناب میکنند.
مفهوم استقلال بانک مرکزی و پیامدهای تضعیف آن
یکی از اصول بنیادی اقتصاد مدرن، استقلال بانک مرکزی از قدرتهای اجرایی است. این استقلال به بانک مرکزی اجازه میدهد تا سیاستهای پولی را بر اساس اهداف کلان اقتصادی و با تمرکز بر ثبات قیمتها و کنترل تورم تدوین کند. در ایالات متحده، فدرال رزرو همواره با حفظ فاصله از مداخلات سیاسی، اعتبار جهانی کسب کرده است. هرگونه تضعیف این استقلال، بهویژه در قالب تغییر رئیس بانک پیش از اتمام دوره قانونی، میتواند پیامی نگرانکننده به بازارها ارسال کند و منجر به کاهش اعتماد به دلار و در نهایت نوسانات شدید در بازارهای مالی شود.
چرخش سیاستی؟ ترامپ بهدنبال فدرال رزروی داویش
تونی سیکامور، تحلیلگر مؤسسه IG، هشدار داده است که گزینهای که ترامپ برای جایگزینی پاول در نظر دارد، به احتمال زیاد گرایش داویش خواهد داشت؛ به این معنا که از سیاستهای پولی بسیار انبساطی، شامل کاهش سریع نرخ بهره و حمایت بیقیدوشرط از رشد اقتصادی از طریق سیاستهای غیرمتعارف حمایت خواهد کرد. چنین تغییری در رأس نهاد سیاستگذار پولی، ممکن است در کوتاهمدت به رشد شاخصهای سهام منجر شود، اما در بلندمدت، اعتماد به سیاست پولی کشور را کاهش داده و ممکن است حتی نرخهای تورم را از کنترل خارج کند.
انتظارات نرخ بهره در بازارهای آتی
افزایش ریسکهای سیاسی پیرامون فدرال رزرو، موجب تغییرات قابلتوجهی در بازارهای آتی نرخ بهره شده است.
- احتمال کاهش نرخ بهره در نشست ماه جولای به ۲۵٪ رسیده است، در حالی که هفته گذشته این احتمال تنها ۱۲.۵٪ بود.
- بازدهی اوراق قرضه خزانهداری دوساله آمریکا به ۳.۷۶۴٪ کاهش یافته است که پایینترین سطح در 7 هفته گذشته است.
- پیشبینیها از کاهش ۶۴ واحد پایهای نرخ بهره تا پایان سال جاری حکایت دارد که بهروشنی نشاندهنده نااطمینانی بالا در بازار پولی آمریکا است.
نفت، آسیا و تأثیرات ژئوپلیتیکی بر بازار کالاها
در بخش انرژی، بازارهای جهانی نفت نیز با نوساناتی چشمگیر مواجه شدهاند. تثبیت نسبی در روابط ایران و اسرائیل، موجب کاهش ریسک عرضه و در نتیجه افزایش قیمتها شده است:
- نفت خام WTI با رشد ۰.۴۵٪ به ۶۵.۲۱ دلار رسید؛
- نفت برنت نیز با افزایش ۰.۳۷٪ به ۶۷.۹۳ دلار رسید.
در بازارهای آسیایی نیز شاخص نیکی ژاپن رشد ۱.۵٪ را تجربه کرد، که عمدتاً ناشی از تضعیف دلار و بهبود تمایل به ریسک در بازارهای نوظهور بود. سرمایهگذاران در حال ارزیابی مجدد موقعیت خود در مواجهه با موج جدید تنشهای سیاسی آمریکا هستند.
هشدار مؤسسات مالی بزرگ
بانک آمریکا در گزارش اخیر خود اعلام کرده که عدم ثبات در سیاستهای مالی و تعرفهای میتواند به بحران در بازار اوراق منجر شود. همچنین جیپیمورگان در تحلیل خود از احتمال ۴۰ درصدی رکود در اقتصاد آمریکا خبر داده و این رکود را ناشی از افزایش نرخهای تعرفهای، کاهش رشد سرمایهگذاری و اختلال در زنجیره تأمین جهانی دانسته است.
اروپا در سایه ضعف دلار: شتاب در قدرتگیری اقتصادی؟
در چنین شرایطی، اروپا در حال بهرهبرداری از فضای ایجاد شده برای تقویت جایگاه اقتصادی خود است. افزایش بودجههای دفاعی، زیرساختی و برنامههای رشد اقتصادی جدید در منطقه یورو باعث شده تا سرمایهگذاران به یورو و داراییهای اروپایی روی خوش نشان دهند. کارشناسان معتقدند با تداوم این روند، احتمال دارد اروپا بهعنوان مقصد امن سرمایهگذاری جایگزین آمریکا شود؛ بهویژه اگر نقش دلار بهعنوان ارز ذخیره جهانی مورد تردید واقع شود.
افول استثناگرایی آمریکا؟
یکی از مفاهیم مورد توجه تحلیلگران در هفتههای اخیر، بحث پیرامون پایان “استثناگرایی آمریکا” بوده است. در گذشته، آمریکا بهدلیل سیاستهای پولی باثبات، قدرت اقتصادی بالا و نقش کلیدی دلار، بهعنوان مرکز ثقل بازارهای جهانی عمل میکرد. اما اکنون، با افزایش تنشهای داخلی و تهدید استقلال نهادهای کلیدی اقتصادی، جایگاه این کشور در حال تضعیف است. سرمایهگذاران جهانی بهدنبال تنوعبخشی هستند و ممکن است تمرکز تاریخی بر داراییهای دلاری کاهش یابد.
بازارها در تقاطع تصمیمگیریهای سیاسی
در مجموع، بازارهای مالی جهانی در آستانه یک مقطع حساس قرار دارند. ترکیب سیاستهای تعرفهای ترامپ، تهدید به تغییر رئیس فدرال رزرو، افزایش نوسانات بازار اوراق، و افت ارزش دلار، همگی نشانههایی از بازتعریف توازنهای ژئوپلیتیکی و مالی در جهان هستند. اگر فدرال رزرو نتواند استقلال خود را حفظ کند، ممکن است شاهد دورانی از بیثباتی در سیاست پولی آمریکا باشیم. در چنین شرایطی، سرمایهگذاران بینالمللی نهتنها باید به تحولات داخلی آمریکا توجه کنند، بلکه باید نگاه دقیقی به فرصتهای در حال ظهور در اروپا و آسیا نیز داشته باشند. دوران جدیدی آغاز شده است که در آن تصمیمات سیاسی تأثیر مستقیمتری بر جریان سرمایه، نرخ ارز و اعتماد جهانی دارند.
