در سکوت روز تعطیل ژاپن که به مناسبت «روز دریانوردی» بازارها تعطیل بودند، نوسانهای محدودی در بازارهای جهانی مشاهده شد. اما در زیر پوست این آرامش، دادههایی نهفته است که نشان میدهد ین ژاپن با وجود همه فشارهای داخلی و خارجی، فعلاً با یک «آه راحت» نفس میکشد؛ چراکه میتوانست بدتر باشد.
فضای سیاسی ژاپن: شکست کوچک، ولی بحرانی در راه نیست
در انتخابات مجلس سنای ژاپن، ائتلاف حاکم اکثریت خود را از دست داد، اما نخستوزیر شیگرو ایشیبا فعلاً در قدرت باقی میماند. این اتفاق اگرچه در ظاهر نوعی عقبگرد سیاسی محسوب میشود، اما بازارها آن را یک شوک سیاسی نمیدانند. چرا؟
زیرا:
- شکست، محدود به سه کرسی است؛
- ایشیبا میتواند با ائتلافهای کوچکتر به حیات سیاسی خود ادامه دهد؛
- سیاست اقتصادی ژاپن، بهویژه در حوزه تعرفهها، در این مرحله تغییری نخواهد کرد.
در عمل، بازار ژاپن مدتیست با نوعی بیتفاوتی عقلانی به سیاست نگاه میکند؛ نه از آن جهت که سیاست اهمیت ندارد، بلکه از این منظر که بازیگران اقتصادی باور دارند سیاستمداران ژاپنی، بهخاطر ساختار بروکراتیک پیچیده و گرایش به اجماع، بهسختی میتوانند تغییرات بنیادین و رادیکال ایجاد کنند. این وضعیت، نوعی ثبات ضمنی به بازار میدهد.
فشار از بیرون: مذاکرات متشنج با آمریکا
اما آنچه آینده بازار ژاپن و ارزش ین را تیره میکند، نهتنها درون مرزهای ژاپن که بیرون از آن و در واشنگتن و پکن شکل میگیرد. مذاکرات تعرفهای میان ژاپن و دولت ترامپ، همچنان در بنبست است.
چرا این مذاکرات حیاتی هستند؟
- ترامپ ضربالاجل ۱ آگوست را برای رسیدن به توافق اعلام کرده است؛
- یکی از اصلیترین گرهها، واردات کشاورزی است که در ژاپن حساسیت فرهنگی و سیاسی بالایی دارد؛
- عدم توافق، میتواند تعرفههایی بهمراتب بالاتر از میانگین تاریخی را بازگرداند.
در اینجا باید به یاد داشته باشیم که ژاپن در دهههای گذشته یکی از متعهدترین شرکای تجاری آمریکا بوده، اما روابط تجاری در دوران ترامپ بیشتر بر پایه تهدید و امتیازگیری بازاری پیش رفته است تا سازوکارهای چندجانبه. همین مسئله، ریسک سرمایهگذاری در صادرات ژاپن را بالا میبرد و شرکتهایی مانند تویوتا، هوندا، و سونی را در معرض فشار قرار میدهد.
واکنش روانشناختی بازار به «بد نبودن»
یکی از جذابترین ابعاد این هفته، واکنش بازار به اتفاقات نهچندان مثبت است. در واقع، بازار نه بر اساس «خوشبینی»، بلکه با تکیه بر اصل «عدم وقوع فاجعه» واکنش مثبت نشان داده است.
این رویکرد را میتوان اثر مینیمالیستی روانشناسی بازار نامید: وقتی انتظارات تا حدی پایین میآید که نبودن خبر منفی، خود تبدیل به خبر مثبت میشود.
در چنین ساختاری، تقویت ین یا رشد خفیف تسلا و آلفابت، نه بهخاطر چشمانداز فوقالعاده مثبت، بلکه ناشی از نبود اخبار بد بزرگتر است؛ و این، نشان از وضعیتی شکننده است.
یورو، چین و اروپا: مثلث بازی در سطح جهانی
در سوی دیگر اقیانوس اطلس، اتحادیه اروپا نیز با تهدیدات تعرفهای مواجه است. اگرچه هاوارد لوتنیک، وزیر بازرگانی آمریکا، مدعی است که «احتمال توافق بالاست»، اما اروپا برای مقابله با این تهدید، به دو اهرم فشار متوسل شده است:
- فهرست اقدامات تلافیجویانه بر واردات آمریکا؛
- استفاده از چین بهعنوان اهرم دیپلماتیک (رئیس کمیسیون اروپا و رئیس شورای اروپا روز پنجشنبه با شی جینپینگ در چین دیدار خواهند کرد).
این تلاشها نهتنها تلاشی برای تأمین منافع اقتصادی است، بلکه نشاندهنده تلاش برای بازی در دو جبهه همزمان است: همکاری با چین برای مقابله با آمریکا و در عین حال، حفظ روابط استراتژیک با واشنگتن.
موقعیت جهانی ین: فراتر از اقتصاد ژاپن
ین ژاپن برای دههها بهعنوان پناهگاه امن سرمایهگذاران در دوران بحران شناخته شده است. اما چرا؟ بهدلیل:
- سیاستهای پولی بسیار محتاطانه بانک مرکزی ژاپن (BOJ)؛
- نرخ بهره نزدیک به صفر یا منفی؛
- حساب جاری قوی و مازاد تجاری سنتی.
اما در شرایط جدید جهانی، آیا هنوز هم ین همان جذابیت را دارد؟
بله! اما با ملاحظات. در شرایطی که دلار آمریکا خود تحت فشار ناشی از سیاستهای انتخاباتی، کاهش رشد یا تشدید تعرفهها قرار گیرد، ین میتواند دوباره نقش یک ارز پناهگاه را ایفا کند. هرچند که این نقش دیگر مطلق نیست و با رقابتهایی از سوی فرانک سوئیس، طلا و حتی رمزارزهایی مانند بیتکوین مواجه است.
جدول تحولات کلیدی بازار (۲۱ جولای ۲۰۲۵)
| دارایی / شاخص | تغییر روزانه | تحلیل اولیه |
| یورو/دلار (EUR/USD) | +0.04% | یورو اندکی تقویت شد اما هنوز در سطح حساس |
| نیکی ۲۲۵ (JP225) | -0.21% | افت محدود با توجه به تعطیلی بازار |
| آلفابت (GOOGL) | +0.81% | در انتظار انتشار گزارش درآمد |
| تسلا (TSLA) | +3.21% | رشد چشمگیر، احتمالاً بهخاطر پیشبینی قوی سود |
| جنرال داینامیکس (GD) | -0.37% | کاهش جزئی با وجود رشد هزینههای دفاعی |
| لاکهید مارتین (LMT) | -1.12% | افت، احتمالاً ناشی از فروش سود |
نقطه اتکای فعلی بازار: گزارشهای سود
در نبود دادههای مهم اقتصادی یا سخنرانی بانکهای مرکزی در روز دوشنبه، بازارها چشم به گزارشهای سود شرکتهای بزرگ دوختهاند. انتشار گزارش آلفابت و تسلا میتواند نقش حیاتی در جهتگیری کوتاهمدت شاخصها ایفا کند.
در همین حال، شرکتهایی چون لاکهید مارتین و جنرال داینامیکس که از افزایش هزینههای دفاعی بهرهمند شدهاند نیز باید نشان دهند که این مزیت تا چه حد به سوددهی آنها تبدیل شده است.
نکته مهمتر این است که رشد صنایع دفاعی، لزوماً نشانهای از امنیت نیست، بلکه میتواند بازتابی از یک نظم جهانی متشنج و در آستانه درگیریهای بیشتر باشد.
در چنین فضایی، ین ژاپن بهعنوان پناهگاه سنتی سرمایهگذاران، فعلاً در وضعیت آرامی به سر میبرد؛ هرچند که این آرامش شکننده است. بازارها فعلاً به خود میگویند: “میتوانست بدتر باشد”، اما این تسلی، برای همیشه کافی نخواهد بود.
آینده ارزها، سهام و تعرفهها در گرو چند دیدار دیپلماتیک، چند امضا و چند جمله از زبان رئیسجمهور آمریکا باقی مانده است و تا زمانی که این معادله حل نشود، هر حرکتی یا یک لرزش کوچک سیاسی یا اقتصادی، میتواند آغازگر یک موج جدید باشد.
