بازارهای مالی آمریکا در روز جمعه شاهد شدیدترین افت دوماهه خود بودند. شاخص S&P 500 با کاهش 1.6 درصدی و شاخص نزدک با افت 2.24 درصدی بسته شدند. این کاهش، که با بزرگترین سقوط روزانه از ماه مه همراه بود، ناشی از مجموعهای از عوامل بود: اعمال تعرفههای جدید آمریکا بر دهها کشور از جمله کانادا، برزیل، هند و تایوان و همچنین، انتشار گزارش ناامیدکننده اشتغال در ماه جولای.
این گزارش نشان داد رشد بازار کار بسیار کمتر از انتظار بوده است و ماههای گذشته نیز با بازبینی منفی مواجه شدند. کاهش شدید استخدام و بازبینی رو به پایین دادههای قبلی، نگرانیها را در مورد ضعف بنیادین بازار کار آمریکا افزایش داد و باعث شد احتمال کاهش نرخ بهره در نشست سپتامبر به 86.5 درصد برسد.
فشار ترامپ بر فدرال رزرو و تهدید استقلال بانک مرکزی
کنارهگیری زودهنگام آدریانا کوگلر، عضو هیئتمدیره فدرال رزرو، فرصتی طلایی در اختیار ترامپ قرار داده تا فردی وفادار به سیاستهای خود را به این نهاد کلیدی منصوب کند. ترامپ در ماههای اخیر بارها به جروم پاول، رئیس فدرال رزرو، حمله کرده و او را بهدلیل تأخیر در کاهش نرخ بهره سرزنش کرده است. او حتی در یک پست در شبکه اجتماعی خود پاول را «لیاقت بازنشستگی دارد» خطاب کرده است. این نوع اظهارات و تلاشها برای تأثیرگذاری بر سیاست پولی، نگرانیها درباره استقلال فدرال رزرو را بهشدت افزایش داده است.
کارشناسان هشدار میدهند که سلب استقلال فدرال رزرو شاید در کوتاهمدت رشد اقتصادی را تقویت کند، اما در بلندمدت پیامدهای سنگینی خواهد داشت. افزایش بیرویه بدهی، رشد تورم، بیثباتی سیستم مالی و حتی تهدید جایگاه دلار بهعنوان ارز ذخیره جهانی، از جمله این پیامدها هستند. مؤسسه MRB Partners در گزارشی تأکید کرد که چنین سیاستهایی چرخه بدهی را بهطور خطرناکی گسترش میدهد و با وجود ایجاد رشد کوتاهمدت، هزینههای بلندمدت آن بهمراتب بیشتر خواهد بود.
پیامدهای کوتاهمدت: کاهش هزینههای بدهی و تحریک اقتصاد
کاهش نرخ بهره این امکان را به دولت میدهد که هزینههای بهره بدهی را کاهش دهد و فضای بیشتری برای هزینههای عمومی فراهم کند. شرکتها و خانوارها نیز احتمالاً به سمت وامهای کوتاهمدت و نرخهای شناور حرکت میکنند. این امر میتواند باعث رونق موقت بازار مسکن شود و تقاضا برای خرید خانه و مصرف را افزایش دهد. اما چنین رونقی ممکن است حبابهای قیمتی جدیدی ایجاد کند. کارشناسان هشدار دادهاند این سیاستها به جای اصلاح مشکلات ساختاری، آنها را به آینده منتقل کرده و آسیبپذیری اقتصاد را در برابر شوکهای بعدی بیشتر میکند.
تضعیف ساختار بازار اوراق و افزایش وابستگی به نرخهای کوتاهمدت
تمرکز دولت بر انتشار اوراق کوتاهمدت (T-Bills) برای کاهش هزینههای بهره باعث میشود نقدشوندگی اوراق بلندمدت کاهش یابد. این امر بدهی دولت را به تغییرات نرخهای کوتاهمدت حساستر میکند. در چنین شرایطی، هر افزایش نرخ بهره میتواند تأثیر بسیار شدیدی بر اقتصاد داشته باشد.
این وضعیت فدرال رزرو را در موقعیتی قرار میدهد که حتی در صورت افزایش تورم، تمایلی به سختگیری پولی نخواهد داشت. به این ترتیب وابستگی بیشازحد به نرخهای پایین، میتواند باعث افزایش ریسکهای مالی و بیثباتی شود.
بازار سهام و واکنش سرمایهگذاران
همزمان با این تحولات، سهام آمازون پس از گزارش عملکرد ضعیف واحد خدمات ابری خود، با افت 8.3 درصدی مواجه شد و فشار زیادی بر شاخصهای اصلی بازار وارد کرد. اپل نیز علیرغم پیشبینی درآمد بهتر از انتظار، بهدلیل تأثیر 1.1 میلیارد دلاری تعرفهها بر هزینهها، 2.5 درصد کاهش یافت. شاخص ترس والاستریت (VIX) به بالاترین سطح خود از ماه ژوئن رسید و نشاندهنده نگرانی شدید سرمایهگذاران بود. شرکتهای بزرگ فناوری مانند مایکروسافت، گوگل و انویدیا نیز کاهش محسوسی را تجربه کردند که این امر فشار فروش را بر بازار سهام افزایش داد و سرمایهگذاران را به سمت داراییهای امنتری مانند اوراق خزانه و طلا سوق داد.
تهدید نهایی: از دست رفتن جایگاه دلار
در سناریویی افراطی، اگر اعتماد بازارها به توانایی دولت آمریکا برای بازپرداخت بدهی کاهش یابد، سرمایهگذاران حتی از خرید اوراق کوتاهمدت نیز اجتناب میکنند. در چنین شرایطی، فدرال رزرو ممکن است ناچار به چاپ پول و خرید مستقیم بدهی دولت شود.
این روند، همانطور که MRB Partners هشدار داده است، میتواند به از بین رفتن جایگاه دلار بهعنوان ارز ذخیره جهانی منجر شود. از دست رفتن این جایگاه، پیامدهای گستردهای برای تجارت جهانی، بازارهای مالی و سیستم پولی بینالمللی خواهد داشت.
آینده مبهم، اما پرریسک
با اینکه احتمال وقوع چنین سناریویی هنوز پایین است، اما تحولات اخیر نشان میدهد فشارهای سیاسی بر فدرال رزرو میتواند بهشدت تعادل اقتصاد و بازارهای مالی را تهدید کند. سرمایهگذاران بلندمدت باید این ریسکها را نادیده نگیرند، زیرا تصمیمگیریهای کوتاهمدت ممکن است پیامدهای سنگینی برای آینده اقتصاد آمریکا و حتی اقتصاد جهانی داشته باشد.
تصمیمات آتی فدرال رزرو، بهویژه در مورد نرخهای بهره و واکنش بازارها به این تصمیمات، نقش کلیدی در تعیین سرنوشت دلار و جایگاه آمریکا در نظام مالی جهانی خواهند داشت. این شرایط آزمونی برای توانایی نهادهای آمریکایی در حفظ استقلال و اتخاذ تصمیمات مبتنی بر منافع بلندمدت محسوب میشود و نتایج آن میتواند مسیر اقتصاد جهانی را برای سالهای آینده تغییر دهد.
